แผลกดทับคืออะไร? มีกี่ระดับ ป้องกันอย่างไร

     แผลกดทับ (Pressure Ulcer หรือ Bed Sore) เป็นหนึ่งในปัญหาที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยติดเตียง ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่เคลื่อนไหวร่างกายได้น้อย หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาจลุกลามจนเกิดการติดเชื้อและส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยได้

บทความนี้จะพาคุณมาทำความเข้าใจว่า แผลกดทับคืออะไร มีกี่ระดับ เกิดจากอะไร และมีวิธีป้องกันอย่างไร เพื่อช่วยลดความเสี่ยงและดูแลผู้ป่วยได้อย่างถูกต้อง

แผลกดทับคืออะไร?

     แผลกดทับ คือ แผลที่เกิดจากการถูกกดทับของผิวหนังและเนื้อเยื่อเป็นเวลานาน ทำให้เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงบริเวณนั้นไม่เพียงพอ ส่งผลให้เนื้อเยื่อขาดออกซิเจนและเริ่มเกิดการบาดเจ็บจนกลายเป็นแผล

มักพบในผู้ป่วยที่นอนอยู่กับที่เป็นเวลานาน เช่น

• ผู้ป่วยติดเตียง
• ผู้สูงอายุที่เคลื่อนไหวลำบาก
• ผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาต
• ผู้ป่วยหลังผ่าตัด
• ผู้ที่ใช้รถเข็นเป็นเวลานาน

จุดที่มักเกิดแผลกดทับ

บริเวณที่กระดูกนูนและรับน้ำหนักมาก เช่น

• สะโพก
• ก้นกบ
• ส้นเท้า
• ข้อศอก
• หัวไหล่
• หลังศีรษะ

แผลกดทับมีกี่ระดับ?

แผลกดทับแบ่งออกเป็น 4 ระดับหลัก ตามความรุนแรง

ระดับที่ 1 : ผิวหนังแดง แต่ยังไม่เปิดเป็นแผล

เป็นระยะเริ่มต้น ผิวหนังมีรอยแดง กดแล้วสีไม่จาง อาจมีอาการร้อน เจ็บ หรือคัน

วิธีดูแล:

• เปลี่ยนท่านอนทุก 2 ชั่วโมง
• ลดแรงกดทับ
• ใช้ที่นอนลมหรือเบาะลดแรงกด

ระดับที่ 2 : ผิวหนังเริ่มถลอกหรือแตก

เริ่มมีแผลเปิดตื้น ๆ คล้ายแผลถลอก หรือมีตุ่มน้ำใส

วิธีดูแล:

• รักษาความสะอาดแผล
• หลีกเลี่ยงแรงกดบริเวณแผล
• ปรึกษาแพทย์หรือพยาบาล

ระดับที่ 3 : แผลลึกถึงชั้นไขมัน

แผลลึกมากขึ้น มีเนื้อตายหรือโพรงแผลบางส่วน

วิธีดูแล:

• ต้องได้รับการรักษาจากบุคลากรทางการแพทย์
• ดูแลโภชนาการเพื่อช่วยสมานแผล

ระดับที่ 4 : แผลลึกถึงกล้ามเนื้อหรือกระดูก

เป็นระดับรุนแรงที่สุด มีความเสี่ยงติดเชื้อสูง

วิธีดูแล:

• ควรพบแพทย์ทันที
• อาจต้องผ่าตัดหรือรักษาเฉพาะทาง

สาเหตุของแผลกดทับ

แผลกดทับเกิดได้จากหลายปัจจัย เช่น

1. การนอนท่าเดิมเป็นเวลานาน

เมื่อร่างกายถูกกดทับเป็นเวลานาน เลือดจะไหลเวียนไม่สะดวก

2. ความชื้นสะสม

เหงื่อ ปัสสาวะ หรืออุจจาระ อาจทำให้ผิวหนังอ่อนแอและเกิดแผลได้ง่าย

3. ภาวะโภชนาการไม่ดี

ผู้ป่วยที่ขาดโปรตีนหรือสารอาหาร มีโอกาสเกิดแผลและหายช้า

4. อายุที่มากขึ้น

ผิวหนังผู้สูงอายุบางลง จึงเกิดแผลกดทับง่ายกว่า

วิธีป้องกันแผลกดทับอย่างได้ผล

1. พลิกตัวผู้ป่วยทุก 2 ชั่วโมง

ช่วยลดแรงกดสะสมบริเวณเดิม

2. ใช้ที่นอนลมหรืออุปกรณ์ลดแรงกด

ที่นอนลมป้องกันแผลกดทับ ช่วยกระจายน้ำหนัก ลดแรงกด และลดโอกาสเกิดแผล เหมาะสำหรับผู้ป่วยติดเตียง

3. ดูแลผิวหนังให้แห้งสะอาด

ลดความอับชื้นจากเหงื่อหรือของเสีย

4. จัดโภชนาการที่เหมาะสม

ควรได้รับโปรตีน วิตามิน และน้ำอย่างเพียงพอ

5. หมั่นสังเกตผิวหนังทุกวัน

หากพบรอยแดงผิดปกติ ควรรีบดูแลทันที

อุปกรณ์ช่วยลดความเสี่ยงแผลกดทับ

สำหรับผู้ป่วยติดเตียง การใช้อุปกรณ์ที่เหมาะสมช่วยลดโอกาสเกิดแผลกดทับได้มาก เช่น

• เตียงผู้ป่วยปรับระดับ
• ที่นอนลมป้องกันแผลกดทับ
• หมอนรองป้องกันแรงกด
• รถเข็นผู้ป่วยพร้อมเบาะรองนั่งลดแรงกด

สรุป

     แผลกดทับเป็นภาวะที่สามารถป้องกันได้ หากดูแลผู้ป่วยอย่างถูกวิธี โดยเฉพาะการเปลี่ยนท่านอนอย่างสม่ำเสมอ รักษาความสะอาด และใช้อุปกรณ์ช่วยลดแรงกด เช่น ที่นอนลมและเตียงผู้ป่วยที่เหมาะสม

     หากพบสัญญาณเริ่มต้นของแผลกดทับ ควรรีบดูแลทันที เพราะยิ่งรักษาเร็ว ยิ่งลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนและช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

รายการที่นอนทั้งหมด ที่นอนสำหรับป้องกันแผลกดทับ